سیستم های اعلام حریق

۲۶ مهر ۱۳۹۶ اشتراک گذاری
سیستم های اعلام حریق

سیستم اعلام حریق مجموعه ای از تجهیزات است که برای آشکارسازی علائم حریق و هشدار دادن از طریق تجهیزات شنیداری و دیداری در زمانی که دود، آتش، مونوکسید کربن و یا دیگر علائم حریق بوجود می آید، استفاده می شود. در کلیه ساختمان های 5 سقف (از شالوده ساختمان) و یا با زیر بنای بیش از 1000 متر مربع، سیستم های کشف و اعلام حریق الزامی است.

نویسنده : فرهاد طالب الحق، کارشناسی ارشد برق کنترل، واحد فنی سلام ساختمان


انواع سیستم های اعلام حریق

سیستم اعلام حریق آدرس پذیر

سیستمی که در آن سیگنال های ارسالی از آشکارها، شستی های اعلام حریق یا ادوات دیگر به صورت مجزا در تجهیرات کنترلی و نمایشگر شناسایی می شود.

در ساختمان 20 واحد به بالا،ساختمان بیش از 10 طبقه از کف،ساختمان بیش از 500 متر مربع باید از سیستم آدرس پذیر استفاده شود.

سیستم آدرس پذیر دارای یک لوپ رفت و برگشت به تابلو مرکزی می باشند که این لوپ می تواند 10 هزار متر مربع را پوشش دهد که شامل 5 زون 2000 متر مربعی می شود. روی این لوپ حداکثر 127 قطعه می توان نصب کرد مگر آنکه کارخانه سازنده بیشتر از آن را مجاز بداند.

سیستم اعلام حریق متعارف

این سیستم از قدیمی ترین سیستمهای اعلام حریق محسوب می شوند که علی­رغم تغییرات کیفی اندک، هم­چنان مورد استفاده قرار می­گیرد. در این سیستم چندین دتکتور و شستی که یک منطقه از ساختمان را پوشش می­دهند در قالب یک مدار به هم پیوسته، به تابلوی کنترل مرکزی متصل می­شوند. بنابراین هر مدار نماینده­­ی یک منطقه(زون) است. نحوه­ی هم­بندی تجهیزات کشف و تشخیص نسبت به تابلوی کنترل مرکزی به صورت شاخه­ای و یا به عبارت دیگر شعاعی است. هر تابلوی کنترل مرکزی متعارف می­تواند 2،4،8،12 و یا مدارهای بیشتری را پشتیبانی کند.

بخش های یک سیستم اعلام حریق

دتکتورها

حسگرهای الکترونیکی هستند که یکی از عوامل حریق مانند: دود، حرارت، شعله یا گاز را تشخیص می دهند و آن را به مرکز کنترل(تابلوی مرکزی) اعلام می کنند.

شستی اعلام حریق

شستی های اعلام حریق به منظور اعلام خطر حریق به صورت دستی قبل از کشف حریق توسط آشکارسازه های حریق نصب می شوند.

آژیر اعلام حریق

هر سیستم اعلام حریق  حداقل دارای یک مدار صوتی اعلام حریق (آژیر) می­باشد. آژیرها ایجاد هشدار شنیداری و دیداری در زمان ایجاد خطر را بر عهده دارند. نصب آن­ها به صورت سقفی یا دیواری می­­باشد. حداقل صدای آژیر باید 65 دسی­بل در فضاهای عمومی باشد.

پنل اعلام حریق

اصلی ترین و مهم ترین بخش یک سیستم اعلام  حریق پنل کنترل می باشد که یک سامانه تشخیص آتش‌سوزی است. وظیفه ارتباط بین شستی ها، دتکتورها و سایر وسایل اعلام حریق را بر عهده دارد. این سیستم‌ها اغلب یه صفحه کلید برای ورود فرامین توسط انسان و مانیتور برای مشاهده فرامین مجهز هستند. یکی دیگر از وظایف این سیستم‌ها انتخاب نوع خروجی (آژیر خطر عمومی، آژیر خطر در جاهای خاص، تماس با مرکز آتش‌نشانی و سایر خروجی‌ها) است.

محل نصب دستگاه مرکزي اعلام حریق ساختمان ها در موقعیت ورودي ساختمان و در تراز تخلیه (معمولاً طبقه همکف) باید در نظر گرفته شود.

چراغهاي نشانگر(اندیکاتور)

به منظور شناسایی و کاهش زمان دسترسی به محل خطر در بناهایی که تعداد زیادي مناطق کوچک در طول یک مسیر قرار گرفته است، باید به چراغهاي نشانگر ( Remote Indicator )مجهز باشند.

انواع دتکتور ها و کاربرد آن

دتکتور دودی

 دتکتور دودی در انواع مختلفی یافت می شود از قبیل : دتکتور دودی نوری، دتکتور دودی یونیزاسیون، دتکتور دودی بی سیم و دتکتور دودی لیزری. اساس کار این دتکتورها بر اساس شکست نور یا لیزر و... در اثر برخورد با دود است که  به پنل اعلام حریق آلارم میدهد. سطح پوشش دتکتورهای دودی، دایره ای به شعاع 7/5 متر است.

در فضاهایی باکاربري اتاق خواب ، هال و پذیرایی ، پلکان ، راهرو ، فضاي تقسیم بین واحدها ( فیلتر) ، موتورخانه آسانسور ، انباري ها ، سقف کاذب و...  باید از ردیاب هاي حریق دودي استفاده شود.

دتکتور حرارتی

این دتکتورها دارای یک مقاومت حرارتی می باشند که در اثر حرارت حاصل از حریق، مقاومت ان کم شده و باعث افزایش جریان می شود و به مرکز کنترل، اعلام حریق می نماید .

برد دتکتورهای حرارتی ، دایره ای به شعاع 3.5 متر است .

در اشپزخانه و موتور خانه و رختشور خانه ها و در مکان هایی که امکان دارد سریع شعله ور شوند و حرارت ناشی از ان زیاد است، از دتکتور حرارتی استفاده میشود.


دتکتور دودی – حرارتی

این مدل، ترکیب دو نوع دتکتور حرارتی و دودی می باشد .

در مواقعی که پیش بینی نوع حریق دشوار باشد و احتمال هر دو نوع حریق دودزا و حرارت زا وجود داشته باشد مثل کتابخانه ها، اتاق های بایگانی و اشپزخانه ها استفاده می شود.

دتکتور شعله

با توجه به نوع حریق ها و سرعت عمل بسیار بالای دتکتورهای شعله ای، این دتکتورها جهت حفاظت از انبار مواد قابل اشتعال (Flammable or Combustible Liquids or Gases Storage)، اتاق های رنگ (Paint Shop)، مخازن سوخت اعم از سقف ثابت یا متحرک (Fixed Roof or Floating Roof Storage Tanks)، آشیانه هواپیما و هلی کوپتر (Hanger)، سایت های نفت، گاز و فولاد گزینه اصلی جهت کشف حریق می باشند.

دتکتور حرارتی حساس به نرخ افزایش حرارت(ROR)

این نوع دتکتورها دارای ولومی برای تنظیمات دما می باشند. این دتکتور نسبت به تغییرات درجه حرارت حساسیت داشته و تغییرات می تواند از 1 درجه تا 20 درجه ی سانتیگراد بر دقیقه باشد.

در محل هایی که افزایش دمای معمولی محیط به صورت تدریجی اتفاق می افتد ولی هنگام حریق افزایش ناگهانی دما مثل انفجار را داریم از این نوع دتکتور استفاده می شود مثل پارکینگ ها که خطر انفجار سوخت اتومبیل وجود دارد از این نوع دتکتور استفاده می شود ولی در موتورخانه مجاز نمی باشد به دلیل وجود مشعل های گرمایی.

دتکتور گازی

برای تشخیص نشتی گاز و اعلام خطر قبل از به وجود امدن حریق،مخصوصا در محل هایی که از گازهای سوختی قابل اشتعال CNG و LPG استفاده می شود این دتکتورها مورد استفاده قرار می گیرد،مثل اشپزخانه و موتورخانه و اتاق بویلر.

در برخی استانداردها به صورت کلی حداکثر سطح پوشش دتکتور گازی را 100 مترمربع بیان کرده اند ولی معیار اصلی این است که بالای هر انشعاب گاز یک دتکتور نصب شود.

دتکتور حرارتی خطی LHD

دتکتور حرارتی خطی از دو قسمت تشکیل شده است:

الف: کابل اصلی که به عنوان حسگر عمل می نماید.

ب: سیستم اندازه گیری دیجیتال که به عنوان سیستم اندازه گیری و اعلام می باشد.

دتکتور های حرارتی خطی در دماهای مختلفی از 80 تا 260 درجه سانتیگراد عمل میکنند. مکان های مناسب جهت استفاده از دتکتور های حرارتی خطی شامل کارخانجات، محوطه های صنعتی،خطوط انتقال سیال،تونل ها، انبارهای بزرگ سرپوشیده یا باز،ایستگاه های قطار و اطراف هر سینی کابل میباشد.

دتکتور شعله: این دتکتور دارای سنسور مادون قرمز یا ماورا بنفش است و اشعه تابیده شده از شعله را تشخیص میدهد. این دتکتور در مکانهایی که مواد بسیار مشتعل شونده وجود دارند، مانند کارخانه رنگ استفاده میشود.

مشخصات کابل اعلام حریق

در سیستم هاي اعلام حریق متعارف کابل 1/5*2 و یا دو رشته سیم(NYMHY یا NYCY) با مقطع 1/5 میلی متر در لوله برق می توانداستفاده گردد و در سیستم های اعلام حریق آدرس پذیر باید از کابل 1/5*2 شیلدار از نوع نسوز (LSZH) مقاوم در برابر حریق و ضربه مکانیکی استفاده گردد .

استانداردها و تاییدیه های لازم

تجهیزات سیستم اعلام حریق اجراء شده در بناها ضرورت دارد حداقل یکی از استاندارد ها و را دارا باشند  VDS ، UL ، FM ،  LPCB  تاییدیه هاي معتبر ملی یا گواهینامه هاي بین المللی مانند سیستم هاي اعلام حریق باید توسط مجریان ذیصلاح که داراي تایید از سازمان آتش نشانی و سازمان نظام مهندسی و اتحادیه خدمات الکترونیک و یا سایر مراجع ذیصلاح می باشد اجراء گردد تا نسبت به رعایت ضوابط و استانداردها در سیستم اعلام حریق متعهد باشند .

مجریان سیستم اعلام حریق بایدپیش بینی هاي لازم جهت ارائه خدمات سرویس و نگهداري یک ساله را در اجراء سیستم در نظر گرفته و باید آموزش هاي لازم را به لحاظ بهره برداري و راهبري سیستم به بهره بردار ارائه نمایند .

نکات طراحی سیستم اعلام حریق

شستی هاي اعلام حریق در راهروها و در مجاورت درب پلکان خروج باید نصب شود .

حداکثر فاصله پیمایش جهت رسیدن به شستی اعلام حریق نباید از 30 متر تجاوز نماید.

در زیرزمین ها ودر محل ورودي رمپ و در ورودي راه پله ، نصب شستی اعلام حریق الزامی است.

حداکثر فاصله دتکتورهای دودي از یکدیگر در سقف هاي بدون مانع 10/6 متراست

حداکثر فاصله دتکتورهای دودي از دیوار در سقف هاي بدون مانع 5/3 متر است.

حداقل فاصله نصب دتکتورهای دودي از دیوار باید0/5  متر در نظر گرفته شود

حداقل فاصله نصب ردیاب حریق دودي از دریچه هاي تهویه دیواري وسقفی 1 متر درنظر گرفته شود 

حداقل فاصله دتکتور دودی از ابفشان های اطفا حریق (Sprinkler) 0.6 متر است.

حداکثر فاصله دتکتور حریق از بازشوی اسانسورها و یا ورودی طبقات1/5 متر است.

حداکثر فاصله بین دتکتورهای حرارتی در سقف هاي بدون مانع 7 متراست.

حداکثر فاصله دتکتورهای حرارتی از دیوار در سقفهاي بدون مانع 3/5 متر است.

در سیستم هاي آدرس پذیر به ازاء هر 20 قطعه ودر ورودي و خروجی هر طبقه باید از ایزولاتور استفاده گردد

در سقف هاي کاذب بالاتر از 80 سانتی متر و یا سقف کاذب پر خطر اجراء رد یاب حریق از نوع دودي با تامین شرایط سرویس و نگهداري به همراه چراغ نشانگر در قسمت پایین سقف الزامی است.


نکات اجرایی سیستم اعلام حریق

ارتفاع نصب آژیرها حداقل 2 متر بالاتر از کف و در شرایط خاص متناسب با نوع سیستم آژیر می تواند به صورت سقفی نیز نصب شود .

حداقل فاصله دتکتور دودي از چراغ فلور سنت 0/2 متر است.

ارتفاع نصب شستی اعلام حریق بین 120 تا 140 سانتی متر بصورت نیمه روکاریا روکار است.

ارتفاع نصب آژیراعلام حریق بین 2 تا 2/4 متر قابل انتخاب است.

كلیه مدارهای سیستم اعلام حریق باید مستقل از سایر سیستم ها كشیده شود و فقط در مواردی كه بین مركز اعلام حریق و ایستگاه آتش نشانی ارتباط وجود دارد، می توان از مدارهای سیستم تلفن برای این منظور استفاده كرد.

منابع

کتاب تاسیسات الکتریکی جریان ضعیف تالیف ایمان سریری

دستورالعمل و ضوابط اجرایی سیستم هاي اعلام حریق (سازمان نظام مهندسی خراسان و آتش نشانی مشهد)

http://www.firekala.com

کتاب آنچه باید مهندس برق ازتاسیسات الکتریکی بداند تالیف ایمان سریری و سلیمان شیرزادی

استاندارد ملی سیستم های اعلام حریق و اطفاء حریق

www.wikifire.ir